Fobia społeczna

Admin

Fobia społeczna (fobia socjalna, socjofobia, chorobliwa nieśmiałość, lęk towarzyski, lęk społeczny, nerwica społeczna; łac. phobia socialis) - poważne lękowe zaburzenie, w którym odczuwa się wszechogarniający i praktycznie ciągły lęk (w lżejszych postaciach może to być jedynie dyskomfort) wobec sytuacji społecznych - towarzyskich lub zawodowych. Jest schorzeniem przewlekłym, jednak potencjalnie wyleczalnym.

Chory cierpi w sytuacjach, w których jest się albo pod obserwacją innych (publiczne przemawianie, bycie w centrum uwagi, zwyczajne zakupy, rozmawianie z przedstawicielami władz, urzędnikami, lub nawet ze znajomymi), albo styka się z nieznajomymi (uczestniczenie w przyjęciach i imprezach oraz uroczystościach, nawiązywanie rozmów, jedzenie w obecności innych ludzi, podróżowanie środkami publicznego transportu, chodzenie na randki, mijanie ludzi na ulicy). Uczestniczenie w większości spośród sytuacji towarzyskich, powszechnie uznawanych za przyjemne, jest istną męczarnią dla osób borykających się z mocno nasiloną fobią społeczną.

Fobicy społeczni okupują codzienne czynności, naukę w szkole czy pracę - wszystko to, co wymaga kontaktu z ludźmi spoza najbliższej rodziny - ciągłym stresem, trudnym do zrozumienia dla przeciętnego człowieka. Nawiązywanie nowych znajomości jest wybitnie utrudnione. Lęk ten stanowi zazwyczaj ogromne utrudnienie i ograniczenie życiowe, w zależności od nasilenia.

Fobia społeczna jest bardzo słabo znana w Polsce. Mimo tego jest często występującym zaburzeniem psychologicznym, trzecim co do częstości występowania w populacji ogólnej, po depresji i uzależnieniu od alkoholu. Niektórzy znawcy zaliczają ją do chorób cywilizacyjnych. Jej objawy są pozornymi objawami wybitnej nieśmiałości; mogą okresowo łagodnieć bez powodu.

Niektórzy psychologowie uznają fobię społeczną za wyjątkowo wielką, skrajną nieśmiałość. Utożsamianie z nieśmiałością w sensie potocznym może jednak prowadzić do częściowego bagatelizowania schorzenia.

Częstość występowania
Z rozmaitych badań, przeprowadzanych na świecie, wynika iż odsetek ludzi w populacji ogólnej, spełniających wymogi diagnostyczne socjofobii, waha się między 1,6% a 8% w dowolnym momencie czasu. Tak duża rozbieżność jest prawdopodobnie skutkiem nieścisłych kryteriów rozpoznawania tej choroby oraz podobieństwa fobii społecznej do nieśmiałości.

Oznacza to, że fobia ta jest powszechniejsza niż można by sądzić, jednak większość chorych nie szuka pomocy specjalistycznej.

Badacze sugerują też, że fobia społeczna występuje częściej w krajach Północy (np. skandynawskich), a rzadziej w rejonie śródziemnomorskim - co skłania do postawienia hipotezy, iż klimat może mieć wpływ na społeczne zachowanie ludzi oraz na przebieg tego typu zaburzeń lękowych.

Przyczyny
Nie ustalono dotąd, co dokładnie powoduje fobię społeczną. Badania sugerują wpływ rozmaitych czynników, od neurobiologicznych po socjologiczne. Wydaje się, że fobia ta może mieć podłoże genetyczne, natomiast ujawnieniu jej mogą sprzyjać czynniki środowiskowe, takie jak negatywne doświadczenia z dzieciństwa.

Dr Thomas Richards z SAI (Social Anxiety Institute) twierdzi nawet, iż przyczyny to głównie bolesne doświadczenie życiowe. Najczęściej chodzi o problemy w kontaktach z rodzicami, lub z jednym z rodziców. Swoistym powodem może być też odrzucenie przez grupę, najczęściej szkolną - z przeprowadzonych badań nie wynika jednak jednoznacznie, czy odrzucenie owo było przyczyną per se, czy skutkiem fobicznego (skrajnie nietowarzyskiego) zachowania danego dziecka.

Objawy
Charakterystycznym objawem fobii społecznej jest nieuzasadniony lęk przed telefonowaniem, tak dzwonieniem do kogoś jak i odbieraniem telefonów - przy czym zazwyczaj bardziej stresuje wykonywanie połączenia. Może się on pojawić już w dzieciństwie.

W większości przypadków wystarczy tylko przechodzenie koło człowieka, mijanie grupy ludzi na ulicy, żeby poczuć lęk. W mocno nasilonej fobii społecznej nawet sprawdzanie obecności w szkole wywołuje lęk. W skrajnych przypadkach, osoba z bardzo silną fobią społeczną czeka w poczekalni, czuje na sobie wzrok innych i czuje, że może zemdleć. Lęk ten nie jest najczęściej wywołany realnym zagrożeniem. Osoba cierpiąca na socjofobię wie o tym, ale nic nie może poradzić.

Fobia ta ujawnia się zwykle w okresie dojrzewania, choć to nie reguła. Bardzo mocno wpływa na codzienne życie. Fobicy praktycznie rezygnują z normalnego życia towarzyskiego, a nawet ograniczają wychodzenie z domu do niezbędnego minimum, bo, poza najbliższymi krewnymi, zwyczajne kontakty z innymi autentycznie stresują ich.

Dotknięta tą fobią osoba będzie w sytuacjach towarzyskich i społecznych doznawać wielkiego niepokoju i stresu. Często występują objawy psychosomatyczne jak:

• nagłe czerwienienie się,
• pocenie się nadmierne,
• łzawienie,
• drżenie/usztywnienie mięśni,
• zaburzenia mowy (w skrajnych przypadkach aż do logofobii);
• przyspieszenie tętna;
• spowolnienie i spłycenie oddechu;
• problemy z oddawaniem moczu w toalecie publicznej (nierzadko dochodzi do zupełnej niemożności);
• znaczne trudności z wykonaniem prostych czynności lub też nazwaniem jakiejś oczywistej rzeczy w obecności innej osoby;
• niekiedy absurdalne, niezrozumiałe dla ludzi lub skrajnie tchórzliwe zachowanie wynikłe z wybitnie podwyższonego poziomu wewnętrznego lęku;
• odruchowe ziewanie;

znacznie rzadziej:

• kołatanie serca,
• mrowienia,
• trudności w oddychaniu, nudności lub parcie na pęcherz.

Mogą wystąpić zaburzenia chodu, jeżeli fobik mija akurat (grupę) ludzi, lub/i koordynacji ruchowej. Strach przed zażenowaniem, kompromitacją lub upokorzeniem zwykle doprowadza do unikania takich sytuacji, co z kolei może skutkować depresją (oba schorzenia są dość wyra?nie ze sobą powiązane).

Objawy mogą nasilać się aż do napadu lęku panicznego. Uogólnione fobie społeczne zwykle wiążą się z niską samooceną - choć sporadycznie zdarzają się fobicy o nadmiernym poczuciu własnej wartości - oraz strachem przed krytyką.

U niektórych osób może występować skłonność do nadużywania alkoholu lub innych substancji psychoaktywnych, które łagodzą zazwyczaj objawy fobii, jednak jest to tymczasowe rozwiązanie i istnieje wówczas ryzyko uzależnienia. Zdarza się nadużywanie internetu lub gier komputerowych. Rzeczy te, poza dostarczaniem rozrywki, zastępują fobikom zwykłe relacje towarzyskie, jednak osoby z unikającym zaburzeniem osobowości mogą niechętnie nawiązywać kontakty nawet w internecie.

Fobicy społeczni są zwykle skrytymi lud?mi (wyra?na introwersja), którzy ogólnie bardzo niechętnie opowiadają o sobie. Często wskazują na swoisty brak tematów do rozmów z innymi, nawet lubianymi przez nich lud?mi, nie umiejąc jednocześnie wyjaśnić tego dokładniej. Zazwyczaj uważają się za nudne osoby - co w przypadku stanów depresyjnych może być nawet prawdą, choć na ogół jest to skutek zaniżonej samooceny.

Niektóre osoby z fobią społeczną są w stanie zapanować nad swymi objawami i tłumią lęk w sobie, na zewnątrz wydając się jedynie wybitnie małomównymi i nietowarzyskimi, niezaradnymi, a czasem tchórzliwymi lud?mi. Jest to jednak bardzo trudne, zależy od indywidualnej zdolności do opanowania, i skuteczne zazwyczaj w łagodnej/umiarkowanej socjofobii.

Zaburzenie osobowości typu unikającego jest dość wyra?nie powiązane z fobią społeczną. W dodatku przedłużające się objawy socjofobii mogą silnie wpływać na ogół zachowania danej osoby, także na całą osobowość - człowiek taki przywyka do unikania pewnych sytuacji i staje się to dla niego coraz bardziej naturalne. W niektórych przypadkach nawet specjalistom trudno odróżnić te dwie jednostki kliniczne; przyjmuje się jednak, że fobia społeczna różni się od unikającego zaburzenia osobowości nieporównanie większym natężeniem objawów psychosomatycznych.

Etiologia objawów
Objawy psychosomatyczne (takie jak przyspieszenie tętna, pocenie się, czerwienienie się - nie wyjaśniono dotąd dokładnie przyczyny dość powszechnego w tym zaburzeniu łzawienia) są bezpośrednio powiązane z podstawowym uczuciem lęku i podwyższeniem aktywności układu współczulnego.

Objawy poznawcze (kognitywne) obejmują głównie nieprawidłowy obraz siebie samego oraz opinii u innych ludzi - stopień nasilenia ich jest bardzo zróżnicowany wśród fobików.

Objawy behawioralne (jak unikanie telefonowania, dziwaczne lub niezrozumiałe zachowanie się wśród ludzi, unikanie relacji międzyludzkich) są pośrednio wywoływane obawą przed wystąpieniem objawów psychosomatycznych, a pośrednio - objawów poznawczych.

Powikłania i współzachorowalność
Najczęstszym powikłaniem fobii społecznej jest depresja, spowodowana najprawdopodobniej unikaniem sytuacji towarzyskich. Jednak możliwe jest również równoległe występowanie obu schorzeń, jako chorób współistniejących.

Czasem fobikowi wydaje się, że ma zwykłą depresję, a faktycznie chorobą podstawową jest fobia społeczna, która to z kolei wywołuje łagodną depresję.

Taka depresja może mieć różne nasilenie, od łagodnej do poważniejszej. W łagodniejszych stanach depresyjnych może wystąpić jedynie utrata zainteresowań i apetytu, niekiedy poirytowanie czy inne objawy melancholii. W cięższych stanach mogą natomiast występować myśli, a nawet próby samobójcze. Objawy tego typu, utrzymujące się nadzwyczajnie długo (kilka lat lub dłużej, z ewentualnymi okresami remisji krótszymi niż 2 miesiące) mogą sugerować dystymię.

U niektórych chorych współwystępują także objawy zespołu natręctw - obsesje lub kompulsje, przy czym nie jest to powikłanie sensu stricto.

Zdarzają się pewne objawy dysmorfofobii (obsesyjnej awersji do defektów własnego wyglądu, zwykle nieuzasadnionej) o różnym nasileniu, zazwyczaj niewielkim (u 11 - 13% fobików).

Spośród zaburzeń osobowości, najpowszechniejszymi wśród fobików są:

• zaburzenie osobowości typu unikającego (lękliwego),
• zaburzenie osobowości typu paranoidalnego (stosunkowo częste u ludzi zaburzenie; typowymi objawami są nadmierna nieufność i podejrzliwość wobec innych, a także skłonność do analizowania zdarzeń; nie może być utożsamiane z paranoją - chorobą sensu stricto - ze względu na brak urojeń).

Fobicy społeczni często skarżą się też na niemożność pełnego zrelaksowania się, nawet we względnie komfortowych warunkach. Nie wiadomo, czy ma to bezpośredni związek z ewentualnie współwystępującym lękiem uogólnionym. Ewentualne skutki tego mogą być takie, jak każdego przewlekłego stresu; ujemny wpływ tego ciągłego napięcia zależy od indywidualnej podatności danej osoby na stres.

Fobia społeczna a zdrowie psychiczne
Fobia społeczna, jako zaburzenie, nie ma udokumentowanego związku ze stanem zdrowia psychicznego sensu largo. Zgodnie z ogólnie uznawanymi definicjami, nie jest ona chorobą psychiczną. Kazimierz Dąbrowski uważał, że nawet stany depresyjne, obsesyjne i psychonerwicowe mogą w wielu przypadkach świadczyć, paradoksalnie, o dobrym zdrowiu psychicznym. świadomość patologiczności i absurdalności swoich nieprawidłowych zachowań, odczuć i stanów psychicznych stanowi jeden z najjaskrawszych objawów zdrowia psychicznego - a owa świadomość jest powszechna wśród fobików społecznych.

Fobia społeczna a nieśmiałość
Stosunkowo znaczna część psychologów utożsamia fobię społeczną z wyjątkowo wielką nieśmiałością, wskazując jednocześnie na możliwy potencjał leczniczy psychoterapii w tym zakresie. Z drugiej strony, inni uczeni wskazują na pozorny paradoks związany z tym zaburzeniem - fobik społeczny wcale nie musi być koniecznie nieśmiały; może nawet wykazywać chęć aktywności społecznej, jednak powoduje to u niego niewspółmierne do korzyści i wymagań sytuacji koszty psychofizjologiczne, a osiągnięcia społeczne - mimo że okupione przezwyciężeniem ogromnych trudności - są wyra?nie niższe od potencjalnie możliwych. Badania przeprowadzone w San Diego w 2000 roku wykazały, że na fobię społeczną cierpi około 49% osób z wysoką nieśmiałością i 18% osób z nieśmiałością "w normie".

Admin

Fobia

to silny lęk występujący w jakiejś sytuacji, która - patrząc obiektywnie i trzeźwo - wcale nie jest taka straszna. Człowiek cierpiący na fobię zdaje sobie sprawę, że właściwie nie ma czego się bać, ale lęk jest tak silny, że nie można go łatwo opanować siłą woli i racjonalnym myśleniem. Oprócz silnego niepokoju mogą pojawiać się inne, bardzo różnorodne i nieprzyjemne reakcje organizmu na uczucie zagrożenia - na przykład drżenie rąk, zawroty głowy, mdłości i przyspieszone bicie serca. To wszystko prowadzi do unikania sytuacji i przedmiotów wywołujących tak silny lęk - często za wszelką cenę. Chory na fobię stara się nawet nie myśleć o takich sytuacjach.
W zależności od sytuacji wywołującej lęk wyróżnia się wiele rodzajów fobii. Klaustrofobia to lęk przed ciasnymi, zamkniętymi miejscami. Agorafobia to lęk przed znalezieniem się w miejscu publicznym albo w innej sytuacji, z której nie można się łatwo wydostać bez zwracania uwagi na siebie - ludzie chorzy na tę postać fobii unikają tłumu, supermarketów, starają się nie jeździć komunikacją miejską, a w ciężkich przypadkach w ogóle nie wychodzą z domu. Fobia społeczna to paraliżujący lęk przed kontaktami z innymi ludźmi i zawieraniem nowych znajomości. Inne fobie mogą przyjmować postać lęku przed ciemnością, pająkami, wężami, śmiercią, rakiem, AIDS...

Fobia może uniemożliwić pacjentowi normalne życie, na przykład pacjent cierpiący na agorafobię może zrezygnować z pracy, żeby nie opuszczać swojego mieszkania, w którym czuje się bezpiecznie. Chorzy cierpiący z powodu fobii powinni szukać pomocy psychiatry i psychologa.

źródło: biologia(dot)pl